To jedno z pierwszych pytań, które zadają osoby rozważające terapię. I dobrze – warto je zadawać! Poniżej staram się odpowiedzieć na nie uczciwie, bez nadmiernego entuzjazmu i bez zbędnej ostrożności.

Krótka odpowiedź

Tak – dostępne dane wskazują, że Brainspotting jest skuteczną metodą pracy z traumą i szeregiem innych trudności emocjonalnych. Jednocześnie baza badawcza tej metody jest wciąż stosunkowo skromna w porównaniu z lepiej przebadanymi podejściami, takimi jak EMDR czy terapia poznawczo-behawioralna skoncentrowana na traumie. To ważny kontekst, który warto mieć na uwadze.

Co mówią badania

Najbardziej cytowanym bezpośrednim badaniem skuteczności Brainspottingu pozostaje praca Hildebrand, Grand i Stemmler opublikowana w 2017 roku w Mediterranean Journal of Clinical Psychology. Autorzy porównali skuteczność Brainspottingu i EMDR w leczeniu PTSD. Obie metody przyniosły istotną klinicznie redukcję objawów, przy czym w grupie leczonej Brainspottingiem efekty pojawiały się nieco szybciej. Badanie ma jednak ograniczenia – stosunkowo małą próbę i brak randomizowanej grupy kontrolnej – i nie może być traktowane jako rozstrzygające.

Wcześniejsze badanie pilotażowe Masson, Bernoussi i Moukouta (2017), opublikowane w European Scientific Journal, dotyczyło zastosowania Brainspottingu u ofiar zamachów terrorystycznych we Francji. Wyniki wskazały na znaczącą redukcję objawów ostrego stresu pourazowego po kilku sesjach. To badanie – choć przeprowadzone w trudnych warunkach i na małej grupie – pokazuje potencjał metody w pracy z ostrą traumą.

Odrębnym obszarem zainteresowania badaczy jest zastosowanie Brainspottingu w sporcie wyczynowym. Podneck, Johanssen i Mayer (2019) opublikowali w Journal of Sport Psychology in Action wyniki badania, w którym Brainspotting stosowano u sportowców zmagających się z lękiem startowym i blokami wydajnościowymi. Uczestnicy raportowali istotną poprawę w zakresie koncentracji, regulacji emocji i ogólnego funkcjonowania podczas zawodów. To kierunek stosunkowo nowy, ale pokazujący, że zastosowanie metody wykracza poza klasyczne leczenie traumy.

Dlaczego badań jest stosunkowo niewiele

Brainspotting jest metodą młodą – opracowaną w 2003 roku, a do wielu krajów wprowadzoną znacznie później. EMDR ma ponad trzydzieści lat badań za sobą i dziesiątki randomizowanych prób klinicznych. To naturalna różnica wynikająca z czasu, nie z jakości metody.

Jest też drugi powód, bardziej strukturalny. Brainspotting z założenia jest podejściem niedyrektywnym i silnie zindywidualizowanym – terapeuta nie stosuje ustandaryzowanego protokołu, lecz dostosowuje pracę do procesu konkretnego klienta. Takie podejście trudniej poddaje się standaryzacji wymaganej przez klasyczne randomizowane badania kontrolowane. To samo napięcie między elastycznością kliniczną a rygorami metodologii naukowej dotyczy zresztą wielu innych podejść psychoterapeutycznych, w tym psychoterapii psychodynamicznej czy Somatic Experiencing.

Czy Brainspotting jest skuteczny? Czego nie mówią nam badania

Warto być precyzyjnym co do tego, co badania pokazują, a czego nie. Większość dostępnych danych dotyczy leczenia PTSD. Znacznie mniej wiemy – na poziomie badań, nie obserwacji klinicznych – o skuteczności Brainspottingu w pracy z depresją, zaburzeniami lękowymi, bólem przewlekłym czy traumą rozwojową, choć to właśnie te obszary są w praktyce klinicznej bardzo często obecne.

Obserwacje kliniczne terapeutów pracujących tą metodą są spójne i obiecujące – ale obserwacja kliniczna to nie to samo co badanie kontrolowane. To rozróżnienie nie umniejsza wartości praktyki klinicznej, ale wymaga intelektualnej uczciwości.

Brainspotting na tle szerszej literatury o traumie

Choć bezpośrednich badań nad Brainspottingiem jest niewiele, metoda jest głęboko zakorzeniona w dorobku neurobiologii i traumatologii, który sam w sobie jest bardzo dobrze udokumentowany.

Mechanizm działania Brainspottingu – angażowanie podkorowych struktur mózgu, w tym ciała migdałowatego i istoty szarej okołowodociągowej, poprzez utrzymanie pozycji wzrokowej podczas emocjonalnej aktywacji – opisali Corrigan i Grand w Medical Hypotheses (2013). Hipoteza ta opiera się na dobrze ugruntowanej wiedzy o roli tych struktur w przetwarzaniu traumy i modulacji bólu, opisywanej m.in. przez LeDoux w badaniach nad ciałem migdałowatym oraz przez van der Kolka w kontekście somatycznego wymiaru traumy.

Innymi słowy: nawet jeśli bezpośrednich badań klinicznych nad Brainspottingiem jest mało, mechanizm, na którym metoda się opiera, ma solidne oparcie w neurobiologii. To nie jest gwarancja skuteczności – ale to coś więcej niż tylko spekulacja.

Co to oznacza dla osoby rozważającej terapię

Jeśli szukasz metody z największą możliwą bazą badawczą, EMDR lub terapia poznawczo-behawioralna skoncentrowana na traumie będą wyborem bezpieczniejszym z punktu widzenia evidence-based medicine. To uczciwa rekomendacja.

Jeśli natomiast miałeś już doświadczenie z innymi metodami i szukasz czegoś innego, jeśli Twoja trauma jest trudna do zwerbalizowania, lub jeśli klasyczna terapia mówiona nie przyniosła spodziewanych efektów – Brainspotting może być wartościową alternatywą. Rosnąca liczba terapeutów sięgających po tę metodę, spójna baza obserwacji klinicznych i solidne podstawy neurobiologiczne stanowią wystarczające przesłanki, by traktować ją poważnie.

Skuteczność każdej psychoterapii zależy w dużej mierze od relacji terapeutycznej, motywacji klienta i dopasowania metody do jego potrzeb. Brainspotting nie jest tu wyjątkiem. Może być bardzo skuteczny – i może nie być właściwym wyborem. Dobry terapeuta pomoże ocenić, czy to odpowiednie podejście dla Ciebie.

Mam nadzieję, że ten tekst trochę rozjaśnił Ci temat czy Brainspotting jest skuteczny.

Bibliografia

  • Hildebrand, A., Grand, D., Stemmler, M. (2017). Brainspotting – the efficacy of a new therapy approach for the treatment of Posttraumatic Stress Disorder in comparison to Eye Movement Desensitization and Reprocessing. Mediterranean Journal of Clinical Psychology, 5(1).
  • Masson, J., Bernoussi, A., Moukouta, C.S. (2017). Brainspotting Therapy: About a Bataclan Victim. European Scientific Journal, 13(20).
  • Podneck, A., Johanssen, C., Mayer, J. (2019). Brainspotting with Athletes: A Pilot Study. Journal of Sport Psychology in Action.
  • Corrigan, F., Grand, D. (2013). Brainspotting: Recruiting the Midbrain for Accessing and Healing Sensorimotor Memories of Traumatic Activation. Medical Hypotheses, 80(6), 759–766.
  • Grand, D. (2013). Brainspotting: The Revolutionary New Therapy for Rapid and Effective Change. Sounds True.
  • van der Kolk, B. (2014). The Body Keeps the Score. Viking Press.
  • LeDoux, J. (1996). The Emotional Brain: The Mysterious Underpinnings of Emotional Life. Simon & Schuster.
  • World Health Organization (2013). Guidelines for the Management of Conditions Specifically Related to Stress. WHO Press.
  • American Psychological Association (2017). Clinical Practice Guideline for the Treatment of PTSD.